کشت هیدرو پونیک

هنگامی که استفاده از روش آب کشت و تولید محصولات کشاورزی بدون استفاده از خاک مطرح می شود این سوال ظاهرا بسیار ساده پیش می آید کهوقتی میلیونها هکتار زمین مزروعی وجود دارد که قسمتی هم بدون استفاده مانده، وقتیخاک به عنوان منبع مواد غذایی گیاهان و محیط طبیعی رشد آنها به بشر ارزانی شده چرابه جای استفاده از آن به دنبال روش تولید بدون استفاده از خاک برویم؟ پاسخ این سوالدر مواردی که جامعه مصرف کننده مثلا سبزیجات تازه به دلایل صنعتی ، تجارتی ، نظامی و غیره در منطقه بدون خاک مزروعی مستقر شده و یا دسترسی با آب ارزان قیمت نداشته ومسائل حمل و غیره مطرح باشد نسبتا آسان است.

سیر تکاملی

از زمانی که Gericke در سال 1929 امکان کشت تعدادی از نباتاترا بدون استفاده از خاک تا مرحله تکامل و باردهی آنان به ثبوت رساند تا امروز که درنقاط مختلف جهان تولید با روش آب کشت به صورت تجارتی معمول گردیده، فکر دانشمندان ومتخصصین به تکامل این روش و رفع نواقص آن مشغول بوده است. دستگاه یا ظرفی که Gericke از آن استفاده کرد در حقیقت جعبه ای یود که به جای درب آن یک ورق توری قرارداشت. روی توری بستر بذور و زیر آن مقداری فضای خالی و بعد از فضای خالی محلولغذایی در کف محفظه واقع می شد.

نبات پس از سبز شدن در بستر بذر که از جنس سنگریزه یا ماده دیگری غیر از خاک بود ریشه خود را از سوراخهای توری عبور داده وریشه پس از طی فضای خالی زیر توری خود را به محلول غذایی می رساند. با پاشیدن آب یامحلول غذایی روی بستر بذر ، رطوبت برایرشد بذرو جلوگیری از خشک شدن آن قسمت ریشهکه داخل محلول غذایی قرار نداشت، تامین می گردد. به علاوه با تبخیر مختصری که ازسطح محلول غذایی و یا در اثر محلول پاشی از بالای توری حاصل می شد درصد رطوبت فضایزیر توری تا سطح محلول غذایی را بالا نگه داشته و از خشک شدن ریشه های واقع در اینقسمت جلوگیری می گردید. ضمنا این ریشه ها حداکثر دسترسی به هوا راداشتند.

با این روش Gericke تضاد مکانیسم آب و هوا را در محیط رشد ریشه بهشکلی از بین برد اما این روش برای تولید تجارتی راه حل مناسبی ارائه نمی داد و چندنقص کلی و عمده داشت. یکی اینکه طبیعت این نباتات اقتضا نمی کرد که ریشه آنها درهوا آویزان باشد بلکه برعکس نیاز به اتکا داشتند. و دیگر مشکل اینکه در طوقه ریشهگیاهان حساس پوسیدگی ایجاد شد. ولی در هر حال با تلاش شبانه روزی دانشمتدان ومحققان ، امروز مطالعه و تحقیق و کسب تجربه در این زمینه به حدی توسعه یافته و موردتوجه قرار گرفته است که آینده کار برد روش آب کشت را خیلی روشن جلوه می دهد. در حالحاضر تولید تجارتی محصولات با روش آبکشت در آمریکا ، ژاپن ، اروپا و هندوستان رو بهافزایش بوده و در سایر نقاط دنیا در حال پیشرفت است. بدون تردید کشور ما نیز دور ازاین تکنولوژی قرار نخواهد گرفت.
انواع روشها
کشت مستقیم در محلول غیر متحرک
این روش شباهت زیادی به اولین روش تولیدآبکشی دارد که در آن قسمتی از ریشه ها به منظور جذباکسیژندرهوا قرار داشته و قسمتی در محلول غذایی جایی می گیرند. به دلایلی عمده امروزه درسیستمهای تجارتی از آن استفاده نمی شود.
کشت در مه
این روش شباهت زیادی به روش کشت در محلول دارد با تفاوت که غذابه صورت مه یا باران پودر شده به نباتات پاشیده می شود ولی به همان دلایل ذکر شدهاز قبیل اشکالاتی که نگه داشتن نباتات دارد و همان مشکلات بیولوژیکی روش بالا ، روشکشت در مه هنوز تجارتی نگردیده و در حال حاضر تحقیقاتی در این مورد در کشور ایتالیاجریان دارد.
کشت در ماده جامد با مدار باز از نظر محلول غذایی
در عمل مثل روش کشت درخاک است با این تفاوت که به جای خاک ماده بی اثری مثلشنیا سنگریزه مورداستفاده قرار گرفته و ریشه ها در این ماده رشد می کنند. از نظر وسایل و ساختمان وتاسیسات ، روی هم رفته خیلی ساده می باشد. مشهورترین نوع این روش ، کشت درماسهیا شن با استفاده از محلول غذایی ازسطح ماسه مصرف شده و پس از آنکه مقداری بوسیله ریشه ها جذب گردید، بقیه به صورتفاضلاب از سیستم خارج می شود. خروج فاضلاب از مدار محلول دهی باعث می شود که اینروش از نظر صرفه جویی در مصرف آب در مواردی که هزینه تامین آب زیاد است مقرون بهصرفه و قابل توصیه نباشد.
روش کشت در ماده جامد با مدار بسته از نظر محلول غذایی
در این سیستم کشتدر حوضچه های متصل به مخزنهایی صورت می گیرد که بوسیله بتن یا استفاده از مواد دیگرساخته شده است. محلول غذایی از مخزن مربوط بوسیله پمپ وارد حوضچه شده و سطح ارتفاعآن در حوضچه بالا آمده و مجددا بوسیله پمپ تخلیه گردیده و به مخزن مربوطهبرمی گردد. این عمل بر حسب نیاز نبات به آب و غذا چند بار در روز تکرارمی گردد.

مزیت عمده این روش در مقایسه با روش مدار باز امکان صرفه جویی درمصرف آب به مقدار زیاد بوده و با مقدار قابل ملاحظه ای نیز در مصرف مواد غذاییصرفه جویی می شود. بدیهی است از نظر کنترل کیفیت و کمیت محلول غذایی مراقبت و دقت بیشتری لازم خواهد بود. به علاوه هزینه تاسیسات اولیه به مراتب بیشتر می باشد . دراین گلخانه ها مورد توجه باشد ، استفاده از سیستم تغذیه و آبیاری با مدار بست تهویه و تاکید می گردد.

موارد استفاده

محدودیت اراضی
تولید برخی محصولات خاص
تولید محصول در غیر فصل طبیعی

مزایا

کنترل محیط از نظر عناصر غذایی
یکی از مزیت هایی که در ارتباط با تغذیه گیاه در کشت بدون خاک مطرح بوده کنترلمحیط از نظرعناصر غذاییاست. فرمول محلول غذایی تهیهشده قابل دسترسی است. به عبارت دیگر می توان هر ماده ای با هر نوع غلظتی تهیه و درمحلول قرار داد. نسبت بین یون ها را به خوبی می توان حفظ کرد. مثلا می توان درمحلولی نسبتیون آمونیومبهنیترژونرا تنظیم کرد. ولی در محیط خاک اینمسأله قابل کنترل نیست.

مواد غذایی مورد نیاز در کشت هیدروپونیک

خاک دارای خاصیت تامپونی و بافریاست. بدین مفهوم که اگر عنصری توسط گیاه جذب شد و غلظتش در محلول خاک کاهش پیدا کردخاک این توانایی را دارد که از فاز جامد یا فاز تبادلی آن عنصر را آزاد و واردمحلول خاک کند و غلظت را به همان سطح اولیه خودش برگرداند. خاصیت تامپونی یا همانحفظ غلظت و آزاد کردن عناصر از فاز جامد یا تبادلی است. ولی در محلول های غذایی یا کشت هیدروپونیک تجدید غلظت وجود ندارد. در بعضی از سیستم ها ، محلول غذایی حالتچرخشی داشته و در یک محدوده (یا مخزنی) کمبود غلظت خود را جبران کرده و دوباره واردسیستم خواهد شد که این خود یکی از مزیت های خاک در رابطه با کشت بدون خاکاست.

در سیستم های بدون خاک در تغذیه گیاه از محلول های غذایی استفادهمی کنند لذا برای تهیه محلول های غذایی از نمک های عناصری مانند نیترات پتاسیم وسولفات پتاسیم استفاده می کنند. معمولا برای تهیه این محلول ها ، فرمول های غذاییمتعددی پیشنهاد شده است. برای هر گیاه خاص با توجه به نیاز غذایی آن گیاه ، فرمولغذایی خاصی تنظیم می شود. یعنی غلظت لازم در محلول غذایی کنترل می شود. بطوری کهتمامی عناصر غذایی مورد نیاز در آن به مقدار کافی وجود داشته باشند.

 

 

گلخانه ساز | ساخت گلخانه | تجهیزات گلخانه | گلخانه اسپانیایی | نایلون گلخانه

www.golesabzemisagh.com

گلخانه ساز...